web analytics

Celâli İsyanları ve Kuyucu Murat Paşa

Osmanlı Tarihinde Celâli isyanları olarak bilinen Anadoludaki isyan hareketlerinin temelinde değişen dünya ekonomik şartlarının büyük etkisi olduğu inkâr edilemez bir gerçektir. Özellikle Avrupa’dan bol miktarda Osmanlı topraklarına gümüş gelmesi , osmanlı iç piyasasındaki enflasyon olgusunu artırmış sabit bir gelire sahip olan Tımar Sitemi üzerindeki askerîler sınıfını etkilemiştir. Bununla birlikte Avrupa’da değişen askeri sitemdeki anlayış farkı Osmanlı’yı daha Avusturya savaşlarında  ciddi bir arayışa yöneltmiştir. Bu savaşlar sırasında Osmanlı askerinin tımar sisteminden gelen atlı süvari askerleri Avrupa’nın tüfekli askeri karşısında zor durumda kalmıştır . Bunun üzerine Osmanlı idarecileri tımar sistemi içindeki süvari sayısını Tüfekli askerlerle değiştirmiştir. Klâsik dönem dediğimiz 15. ve 16 . yüzyılda Tımar sitemi içerisinde yer alan temel unsur Tımarlı sipahiler idi. Savaş zamanında bir anda 70 – 80 bin arasında değişen bir sayıya ulaşan bu kuvvetler Kapıkulu ocağı ile birlikte sayıları 100 binevaran bir rakama ulaşıyor ve Avrupa’nın karşısına büyük bir savaş makinası olarak çıkabiliyordu. Ancak değişen dünya şartları karşısında Osmanlı sisteminin başat unsuru olan Tımar Sitemi içerisinde gelen atlı süvari askerleri 17. yyılda 20 bine kadar düşmüş oldu. Ancak merkezdeki Kapıkulu Ocağı askeri olan Yeniçeriler ‘in sayısı 40 bine ulaştı.

Celâli İsyanları  Tımar sisteminin bozulması , vergilerin artırılması, rüşvet ve adam kayırmaların başlaması gibi diğer etkenlerle büyüdü. ve Anadolu’da tam 7 yıl sürecek göçlere sebebiyet verdi. Tarihte bu olaya ” Büyük Kaçgun” denilmektedir. Anadolu’nun köyünden kentinden haraç alarak palazlanan Celâliler köylünün ürettiği mallara el koydular. Can ve mal emniyeti kalmayınca Anadolu’daki çiftçi çoluğunu ve çocuğunu alarak İstanbul’a , Rumeli’ye ve hatta Kırım’a göç etmeye başladı. Tımarlı Sipahi bu göç eden çiftçiden vergi alamadı. Vergi alamayınca Tımarlı sipahi sefere çıkamadı. Sefer çıkamayınca ordudan atıldılar ve onlar da Anadolu’daki Celalilere de katılmış oldu  .

Tabi bu isyanları bastırma görevi de aslen Hırvat olan Veziri Azâm Kuyucu Murat Paşa’ya verildi . Kuyucu Murat Paşa aldığı sert tedbirlerle bu isyanları bastırdı ancak Osmanlı Tarihini yazacak tarihçilere de büyük bir malzeme vermiş oldu . Çünki Kuyucu Murat Paşa’nın yöntemi bu günkü gözlüklerden geriye bakacak olursak hiç te insani bir yaklaşımı sergilemiyordu. Örneğin Anadolu’da ki Celâli isyanlarına katılan bir küçük çocuğunun babası sırf isyancı olduğu için katlettirmesi insanı derinden yaralayan bir hikayeyi de gündeme getiriyor. Tarihçinin işi zor aslında . Tarihe neresinden bakarsak bakalım yine de eleştiri oklarından kendimizi sakınamayacağız. Bazı rakamlara göre Anadolu’da yok edilen bu Celâlilerin sayısı 50 bin ilâ 150 bin arasında değişmekte imiş. Bu konu hakkında tarihçi Nâima epey bir bilgi veriyor. E tabi okuyup araştırmak lâzım. İnternnet ortamında kaç kişi bu tür yazıları okur ki ? teknolojinin niteliği ne kadar artarsa artsın hepimiz aslında birer enformatik cesede dönmüş durumdayız.

About the author: admin

Meslek hayatına devam ediyor. Şu sıralar kitap okumaktan başka bir şey yaptığı yok , Photoshop ve Adobe serisinin programları ile ilgilenmekte ancak anlamıyor.Bilişim dünyasından kopamasa da " bu kadar dijital nereye kadar ağbi ? " diyecek kadar protest bir tavra sahip.

Related Posts

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir