web analytics

Alemdar Vakası

alemdar15 Kasım – 18 Kasım 1808 tarihleri arasında Rumeli ayanlarından yenilik yanlısı Sadrazam Alemdar Mustafa Paşa’nın ölümüne ve yenilik hareketlerinin durmasına yol açan yeniçeri ayaklanmadır. III. Selim’in, Nizamı Cedid adıyla yeni bir asker ocağı kurması başta olmak üzere, giriştiği yenilik hareketlerinin yeniçeriler arasında ve çıkarları zarar gören çevrelerde uyandırdığı tepki , 1807’de Kabakçı Mustafa İsyanı’nın çıkmasına ve III. Selim’in tahttan indirilip yerine IV. Mustafa’nın geçirilmesine yol açtı. Nizam-ı Cedid uygulamasında birinci derecede rol oynamış (sonrada Rusçuk Yaranı diye anılacak olan ) devlet adamlarınnı bir bölümü Rusçuk’taki Alemdar Mustafa Paşa’nın yanına sığındılar ve onu İstanbul üzerine yürümeye razı ettiler. 

İstanbul yolunda iken Alemdar Mustafa Paşa gönderdiği bir birlik ile Kabakçı Mustafa’yı bertaraf etmişti. 19 Temmuz 1808’de İstanbul’a ulaşmıştı. Fakat Sultan IV. Mustafa ona bütün Trakya ve Balkanlarda serdarlık ve devlet murahhaslığı vermiş fakat kendisine Sadrazam olarak atamamıştı. 28 Temmuz’da Alemdar önce Babıali ve sonra sarayı bastığı zaman, tek Osmanoğlu kalmak hedefiyle IV. Mustafa’nın emirleriyle, III. Selim’in öldürülmüş ve Şehzade Mahmud’un ise zor bela kurtarılmış olduğunu gördü. IV. Mustafa’yı tahttan indirerek yerine II. Mahmud’u padişah yaptı. Rusçuk yaranının önerisi üzerine padişah tarafından sadrazamlığa getirildi. Eylül 1808’de Anadolu ve Rumeli’deki büyük ayanla merkezi devlet temsilcilikleri Alemdar Mustafa Paşa’nın çağrısıyla İstanbul’da Çağlayan Köşkü’nde bir araya geldi. Bu toplantıda Alemdar Mustafa Paşa ayanlara, Yeniçeri Ocağı’na birleşik hareket çağrısında bulundu ve merkezi yönetimin ayanların yöresel nüfuzunu meşru tanıyacağına söz verdi. Görüşmelerde ayanlar padişahın her buyruğuna uyacaklarına ve istenince onun yardıma koşacaklarına söz verdiler. 29 Eylül 1808’de Sened-i İttifak adı verilen bir belge hazırlanıp imzalandı ve bu belge padaşahça da onaylandı. sened-i İttifak’a göre ayan, merkezi devletin eşit statülü bir ortağı haline geldi. Karşılığında da merkezin askeri yenilik hareketlerine ayanın desetği sağlandı. buna dayanarak Sekban-ı CEdid ordusunun kurulmasına girişildi. 

Alemdar Mustafa Paşa’nın yeniçerileri sindirmek için önlemler alması, aslında yeniçerilere özgü olmakla birlikte halkın elinde bir gelir kaynağı haline gelmiş olan esamelerin ( aylık cüzdanları ) alınıp satılmasını yasaklaması, ayrıca Rumeli’den getirdiği birliklerin yağmaya girişmesi, paşanın çevresindeki Rusçuk yaranının iktidarını kötüye kullanması yeniçerilerle halk arasında hoşnutsuzluğa yol açmıştı. Tahttan indirilen  Iv. Mustafa’nın çevresi de bu hoşnutsuzluğu körüklüyor, öte yandan Sened-i İttifakla iktidarı zayıflamış olan II. mahmud da Alemdar’ın etkinliğinden hoşlanmıyordu. Rumeli’den gelen birliklerin dağılması Alemdar’ın askeri bakımdan güçsüzleşmesine yol açtı. İstanbul’da duvarlara Alemdar aleyhine yaftalar  asıldı. Yeniçeri Ocağı’nda Alemdar’ı devirmeye yönelik gizli bir örgütlenme başladı. Yakınları, rumeli’ye gidip kuvvet toplayarak yeniden İstanbul’a gelmesini önerdilerse de, kendine güvenen Alemdar bunu kabul etmedi. 

YENİÇERİ AYAKLANMASI 

15- 16 Kasım 1808 gecesi yeniçeriler önce yangın var diye gürültü çıkardılar. Sonra da Alemdar’ın kalmakta oludğu Babıali’yi bastılar. Sekbanların karşı koyması üzerine ateşe verdiler. Saraydan yardım gelmeyince umudunu yitiren Alemdar barut mahzenini ateşleyerek içeri girmeye çalışan yüzlerce yeniçeri ile birlikte öldü. Yeniçeriler yanından sonra onun ölüsünü bularak günlerce İstanbul’da dolaştırdılar, sonra parçalayıp Yedi Kule dışındaki bir kuyuya attılar. 

Yeniçeriler saraya da saldırdılar. Ama saray bostancıları tarafından püskürtüldüler. II. Mahmud Iv. Mustafa’yı öldürttü. 

Yeniçeriler halkında desetği ile sarayın suyunu kestiler. II. Mahmud’a bağlı sekban birliklerine Saray’dan çıkış emri vererek bir şehir savaşı başlattı. Yeniçerilerle çıkan çatışmalarda yüzlerce ayaklanmacı öldürüldü.II. Mahmud’a bağlı olan donanma, Haliç’ten Beyazıt’taki Ağakapısı’nı topa tuttu. İstanbul’un önemli merkezleri olan Saray’a yakın Cebeciler Kışlası, Ayasofya, Sultanahmet, Divanyou semtleri yangınlarla kül olmuştu. Sokaklar asker ve sivil ölüyle dolmuştu. 

19 Kasım’da Kandıralı Mehmed’in elebaşılığı altında yeni bir yeniçeri hareketi başladı. bunlar tersane’ye ve Tophane’ye el koymayı ve LEvent ve Selimiye Kışlalarını ellerine geçirmeyi başardılar. 

Sonunda ulemanın aracılığıyla sarayla yeniçeriler arasında uzlaşma sağlandı, padişah Sekban-ı Cedid’in kaldırılmasını kabul etti. Ama İstanbul’un evleri, dükkanları yağmalanmış ve kışlalar yakılmış ve birçok sivilin can ve ırzlarına tecavüz edilmişti. Anlaşmadan sonra birçok Sekban-ı Cedid askeri ve ayandan bir bölümü yeniçerilrce öldürüldü. Sonunda öldürülen yeniçeri sayısı 5000 ve sekban sayısı 300-400 kadar olduğu tahmin edilmektedir. 

AYAKLANMA SONUCU 

Tarihte Alemdar Vakası ya da olayı adıyla geçen bu ayaklanmadan sonra yenilik hareketleri bir süre durdu. II. Mahmud ancak ylar  sonra otoritesini kurup, yenilik hareketlerini daha etkin bir biçimde başlatabildi. Alemdar’ın öldürülmesi ayanların siyasal gücünün kırılması sürecinde önemli bir aşama oluşturdu.

About the author: admin

Meslek hayatına devam ediyor. Şu sıralar kitap okumaktan başka bir şey yaptığı yok , Photoshop ve Adobe serisinin programları ile ilgilenmekte ancak anlamıyor.Bilişim dünyasından kopamasa da " bu kadar dijital nereye kadar ağbi ? " diyecek kadar protest bir tavra sahip.

Related Posts